Hygyrchedd

Font Size cy

100% 150% 200%

background colour cy

cy Cyferbynnedd
Cau Ailosod

MOEL-Y-DON: SITE OF BATTLE, MENAI STRAITS, NEAR LLANEDWEN

Manylion y Safle

© Copyright and database right 2021. All rights reserved. Ordnance Survey licence number 0100022206

NPRN 404319

Cyfeirnod Map SH56NW

Cyfeirnod Grid SH518678

Awdurdod Lleol Ynys Mon

Hen Sir Môn

Cymuned Llanddaniel Fab

Math o Safle SAFLE BRWYDR

Dosbarth Cyffredinol AMDDIFFYN

Cyfnod Canoloesol

Disgrifiad o´r Safle I oleuo ystyriaeth o’r Rhestr o Feysydd Brwydro Hanesyddol yng Nghymru, comisiynwyd ymchwil ddogfennol a hanesyddol ar frwydr Pont Cychod 1282 ac mae’r adroddiad ymchwil a gafwyd o ganlyniad yn rhoi golwg fanwl ar y digwyddiad (Chapman).

Roedd y Bont Gychod yn bontŵn (pont gychod) o Ynys Môn, lle yr oedd y Brenin Iorwerth I wedi sefydlu canolfan, a’i bwriad oedd sicrhau troedle ar y tir mawr ar gyfer cam terfynol goresgyniad a choncwest Gwynedd gan Iorwerth I. Canfu milwyr Iorwerth, dan arweiniad Luke de Tany, eu hunain yn sownd ar draeth y tir mawr oherwydd fod y llanw’n troi, a chawsant un ai eu boddi wrth geisio dianc neu eu lladd gan luoedd y Cymry fel y nodir ym Mheniarth MS.20 fersiwn Brut y Tywysogyon:

Ac a vanassant goresgin arvon ac ena y gwanaeth pwyd y bont ar venei ac y torres y bont o tra llwith ac y bodes aneirif or season ac ereill a las (Jones, 228)

Cyfieithiad: Ac roeddynt yn dymuno cael meddiant ar Arfon. Ac yna lluniwyd pont ar draws y Fenai ; ond torrodd y bont dan bwysau gormodol, a boddwyd Saeson dirifedi a lladdwyd eraill (Jones, 120)

Hon oedd y grasfa fwyaf sylweddol a ddioddefodd y Saeson yn rhyfel goncro olaf Iorwerth I yn erbyn Llywelyn ap Gruffudd yn 1282.

Yr enw traddodiadol a chamarweiniol ar y digwyddiad hwn fu ‘Brwydr Moel y Don’, SH 5183 6777, man ar lan Ynys Môn lle mae’r afon yn culhau at bwynt a ddefnyddiwyd fel croesfan fferi gydol yr Oesoedd Canol. Mae ail-archwiliad diweddar yn awgrymu yr adeiladwyd y bont ymhellach i’r gogledd ac yn nes at ganolfan weithredu Iorwerth yn Llanfaes ym Môn. Gwnaed dau awgrym – safle yn agos i Lanfaes yn ymestyn tua’r tir mawr ger Abergwyngregyn ger Traeth Lafan (SH 634 750) neu’n agos i Fangor (SH 582 735) lle y sefydlwyd cadarnle caerog yn ddiweddarach, ar yr ail gynnig.

CBHC, Ionawr 2017

Llyfryddiaeth
Chapman, A., Bridge of Boats 6 November 1282: Documentary and Historical Research Report (2013).
Jones, Thomas (gol.), Brut y Tywysogyon: Peniarth MS. 20 (Caerdydd, Gwasg Prifysgol, Cymru, 1941).
Jones, Thomas (trans.), Brut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes Peniarth MS. 20 Version (Cardiff, University of Wales Press, 1952)